حلیم یارقین
طنز
سېویملی شاعرلر و شعرسېورلرگه ساوغه!
الهام چاغلری!
شعرنی برچه لر سېوهدی، حتی اۉقیمیشسیزلر هم! بیراق شعرگه یانداشیش یۉریغی و یۉسینی، مېنیمچه کیشیلرده فرق قیلهدی. کیم دیر بیرینچیدن شعرنینگ عنوانی و مطلعیگه قرهب انچه نرسهنی بیلیب آلهدی؛ بشقه بیراو اونینگ وزن و قافیه و آهنگینی یاقتیریب، حلاوت آلهدی؛ ینه بیری اونینگ ایچیگه اعتبار بېریب، مضمون-غایه سیگه قیزیقهدی و بهالهیدی و ...
بیراق مېنینگ عادتیم بوتونلهی اۉزگچه! یعنی مېن بشقهلرگه تېسکری شعرنینگ باشی اېمس، شکلی اېمس، ایچی اېمس، بلکه "تگی" گه اعتبار بېرهمن! شعرنینگ "تگی" دېگنده اونینگ مقطعی اېمس، البته. هه عیناً "تگی"! حالی هم توشونمه دینگیز، چاغی! منه حاضر موضوعنی یاریتیب بېرهمن:
قدیمدن "کاسه نینگ تگی ده نیم کاسه بار" دېگنلر! قرهنگ، بوتون ماجرا و بلا-قضالر نرسهلرنینگ تگیده بۉلهدی! "برچه فساد اونینگ ایاغینینگ تگیده" دېیلهدی! "اونینگ تگی بۉش!" یا "تگی یۉق!"، "تگی پست"، "خپك زير بوريا" و یا "تگیگه سوو کېتگن!" کبی اتمه و عبارهلر، نرسهلرنینگ "تگی" مهم اېکنلیگی و اونگه اعتبار بېریلیشینی کۉرسهدی.
آته-بابالریمیزنینگ عیناً شو تلقین و اشارهلرینی اعتبارگه آلیب، مېن هردایم شعرلرنینگ بیرینچیدن "تگی" گه قرهب، اوندن اۉزیمگه تېگیشلی توشونچهلرنی کشف اېتیب آلهمن!
اكثر شعرلرنينگ تگيدهگی يازوولريدن شاعرگه تېگيشلی تاريخی، توپونوميك، روحی، سياسی و ... ناياب نرسهلر، اينيقسه مهمراغی «الهام چاغلری» كشف اېتيليشی ممكن؛ اۉرنک اوچون: بير شعرنينگ تگيده «دهمزنگ: دلو، 1349» بېلگی يازيلگن.
سينچكاو ادبياتچی دراو شاعر ظاهرشاه زمانيده يشهگنی، نيمه سببدن دير توزوم استبدادی طفيلی كابلنينگ مشهور قماقخانهسی «دهمزنگ» ده قماقده اېكنينی بيليب آلهدی. بوندن تشقری، شاعر قيشنينگ قهرهتان ساووق كونلريده، عذاب چېكيب ياتگن چاغلريده اوشبو شعرنی يازگنينی هم پيقهیدی! دېمك «الهام چاغلری» شاعرگه آسان كېچمهگن!
انه كۉردينگيزمی؟ اپتيدن ارزيمهگن تۉرتهگینه سۉز بېلگيسی بيلن تحقيقاتچی، شاعر و يشب اۉتگن زمانهسی حقيده بير قنچه حقيقی معلوماتنی بيليب آلهدی.
يا بۉلمسم، شعر تگيدهگی«بند امير: ياز، نماز عصر، 1353) بېلگیسيگه دقت قيلينگ:
شاعر سردار داودخان زمانيده باميان ولايتيگه سياحت قيليب بارگن. دېمك، او سير و سياحتنی ياقتيرركن. بامياننی سير قيليشده ياز فصلی اېنگ قولهی پيت دير. شاعر «نماز عصر» سۉزی بيلن درواقع كون باتر چاغی، «بند امير» سووی نينگ غروب طفيلی قانگه بۉيلگن قيب-قيزيل گۉزهل و شاعرانه منظرهسينی تماشا قيليب تورگنينی و ... يققال عكس اېتتيرگن!
هه دوستلر، گپ شونداق. شاعر يازگن نرسهلرنينگ هيچ بير يېری، حتی كه "تگی"نی هم نظردن چېتده قالديرمسليك كېرهك! ليكن، بو مسألهده اۉشنداق كه شعر متنيده هم ايريم ينگليشلر و ايشانيب بۉلمهیديگن مبالغهلی نرسهلرگه اوچرهشيش ممكن، شعرلرنينگ تگيدهگی نرسهلرده هم خودی شو نرسه بۉليشی ممكن. مېن اۉزيم شونداق نرسهلرنی كۉپ اوچرهتگنمن. يعنی شاعر يازگنيگه قرهمهی، اونی ناتۉغرليگينی حدس اورگنمن. حتی كۉپلری نه يلغوز چين بۉلمهی، حقيقتگه تۉغری كۉرينمهیدی. بلكه حتی كولگيلی هم دير! شونداق يازمه بېلگيلردن نېچه اۉرنكنی قوييده بيرگه نظردن اۉتكزهميز:
بير شعرنينگ تگيده «پاليزدن الهاملهنيب،...) یازیلگندی.
انه كۉرينگ! شاعريميز پاليز بۉييگه گذری توشيب، يم-يشيل پلكلر ارهسيده يخشی پيشيب ياتگن قاوون-تربوزلرنی كۉريب الهاملهنيب شعر يازگن. ايشانهسیز يا ايشانمهیسيز می، پاليزدن الهاملهنیب يازيلگن بو شعرده بيچاره پاليز يا كه شيره و شربتينی بېرگن اۉشه سخاوتلی توپراق، پلكلر يپراقلری تگيدن قيا باقيب ياتگن تربوز و قاوونلر حقيده سۉز او ياقده تورسين، حتی بيرار اشاره يا استعاره هم يۉق اېدی!
بشقه بير شعر تگيده: «كابل: عمومی حمام، اېرتهلب وقت» یازیلگن اېدی.
ايلگرگی اۉرنکنی هزل، دېب توشونگن بۉلسنگيز ده، بونيسیگه نيمه دېيسيز؟ بو بركه تاپكور شاعر، عمومی حمامده، يلنغاچ حالتده قلم-قاغازنی قهیېردن قيلدی دېنگ؟ بوغ و تفتدن تۉله حمامده قاغازده قنداق قيليب يازيش ممكن؟ سيزنی بيلمهدیم، بیراق مېن شخصاً ايشانمهدیم! شاعر يا يازگن يېرينی ینگلیشگن يا هم اۉقووچيلر بيلن هزل قيلماقچی بۉلگن!
بير شعری تۉپلم نينگ شعرلری تگيده عقل ايشانمهیديگن نرسهلر يازيلگن اېدی: «كوزفصلی، سووده سوزيش پيتی، 1386»!
سووده سوزش پيتيده كيم هم قاغاز-قلم قۉلگه آليب، اۉزينی سوو يوزیده توتيب شعر يازيشيی ممكن؟!... او هم بۉلسه ياز قاليب كوز فصليده...! شاعر يازدی يو بيز هم ايشانديك!
بير كونی تانيش شاعرلريمدن بيری نينگ چاپ بۉلگن بير پرچه شعری نينگ تگيده «پلچرخی: 10-بلاك، 1359) یازیلگنیگه کۉزیم توشدی.
بو كيشی بيلن يقيندن تانيش اېديم و حتی بيرگه ايشلرديك، دېسم هم بۉلهدی. ايشانچ بيلن ايتيشيم ممكن كه، شو كيشی حتی بير ساعت هم قماقده بۉليش او ياقده تورسين، شو پلچرخی نينگ اېشيگينی هم كۉرمهگن! بيراق بير پيت كېليب، اثرلری تگيده «پلچرخی» سۉزينی يازيش مود بۉليب قالدی يا كه بازار تاپيب قالدی! شونده بير عدهلر اثرلری تگيده «پلچرخی» سۉزينی يازيب، يقه ييرتيب، اۉزلرينی مظلوم كۉرسهتیب ميدانگه چيقديلر. حال بو كه واقعاًً قماقده ياتيب چيققن شاعر و يازووچيلردن حقلی بۉلگن حالده، بو نرسهنی كۉرمسديك!
هه عزيز اۉقووچيلر، ايريم شاعرلريميز انه شونداق. لحظهلرنی هم قۉلدن بېرمهی ايجاد قيلهديلر، اينيقسه «الهام چاغلرينی»!! كابل: 1390
٭٭٭٭
(حاجی تریشر/طنزلر تۉپلمی، محمد حلیم یارقین، الازهر انتشارتی، کابل: قویاش ۱۳۹۲، ۸۶-۹۰ بېتلر)
وبلاگ قدرلی اۉقووچیلری!