حلیم یارقین
یاغمورمی یا یامغور؟
اېسلتمه: حرمتلی تبسم سما سۉرهبدیلر:
"استاد عزيز ! ياغمير يا يامغیر نېگه ؟ ياغین كوو .ياغین و قار .
ياغین ياغاته . قار ياغ آته ، دېب بى بى لری بيز ايته ديلر. "
قوییده شو مسأله حقیده قیسقچه آچیقلمهنی اۉقییسیز:
یاغمور و یامغور:
بو سۉز اصلیده "یغ > یاغ" فعلیدن "-مور" قۉشیمچهسی قۉشیلیب یسلگن:
یغ + مور = یغمور > یاغمور
محمود کاشغری "دېوان لغاتالتورک"ده بو سۉزنی "یَغمُر" شکلده کېلتیرگن:
«یغمر(yag`mur): باران. در این کلام نیز آمده است: نَجاما اُبرَق کَذُب اَرسا یَغمُرقا یَرار.
یعنی: لباس، هرقدر هم کهنه باشد، باز هم در باران به درد میخورد....»
(دېوان لغات التورک، برگردان دکتور حسین محمدزاده صدیق، نشر اختر، تبریز: 1383، ص457-458)
کېین فونتیک اۉزگریشلر بیلن یَغمُر > یغمور > یاغمور > یاغمیر بۉلگن.
شونینگدېک، کېین "یاغمور" سۉزیده هم "غ" و "م" تاووشلر اۉرینلرینی المشکن:
یاغمور > یامغور > یامغیر
علیشېر نوایی اثرلری سۉزلرینینگ شرح و ایضاحی اوچون تألیف اېتیلگن "سنگلاخ سۉزلیگیده ایکله شکلی ده کېلتیریلگن:
یاغمور(yağmur): (به ترکی رومی) به معنی باران باشد. و (چغتائیه[اېسکی اۉزبېکچه-یارقین]:) یامغور نامند.
(سنگلاخ، میرزا مهدیخان استرآبادی، مقدمه و تصحیح دکتور محمدزاده صدیق، نشر اختر، ج2، تبریز: 1394، ص1691/pdf)
يامغور(yamağur): باران را نامند. چنان كه گويد، شعر:
تير باران غمينگ جسميم نی قيلدی يېرگا پست،
وه که يامغور کثرتی ييقتی غمينگ ويرانينی
(سنگلاخ، ج2، ص1711)
یاغیش (yağış) یعنی: بارش
ياغين (yağın) يعني: باران. الشَّاهدُ علَيه، شعر:
اۉت غه ياغين گر بېرور تسكين و ليكن شوقيدا،
کۉز ياشيم نينگ ياغينی اۉتلوغ کۉنكولگا ياغ اېدی
(سنگلاخ، ج2، 1691-بېت)
طالع ایمانی هم "یامغور" شکلینی یازیب، نواییدن بو گۉزهل بیتنی شاهد کېلتیرگن:
ییغلاسام کۉنگلومگا ایشیم آه و دردآلود اېرور
اۉتقا کیم یامغور یا قارنینگ نشانی دود اېرور
(بدایع اللغت، طالع ایمانی، قۉلیازمه، ص165)
آذربایجان تورکچهسیده ده "یاغمور" دېیلر. (سنگلاخنینگ "به تورکی رومی" دېگن ایماسیگه موافق دیر.)
(فرهنگ ترکی نوین، اسماعیل هادی، انتشارات احرار تبریز: 1379، ص783)
حاضرگی اۉزبېک ادبی تیلیده عموماٌ "یامغیر" شکلی ایشلهتیلهدی. بیراق تیلداشلریمیز یازوولریده ایکله شکلی کوزهتیلهدی.
افغانستان اۉزبېکلری (أینیقسه سرپل شهری) تیلیده مېن کۉپراق "یاغمیر" اېشیتکنمن. أیریم منطقهلرده "یامغیر" شکلی هم بۉلیشی ممکن. حرمتلی اۉقووچیلر اۉز منطقهلریدهگی تلفظ شکلینی لطف اېتیب بیز بیلن شریک قیلسهلر یخشی بۉلهدی.
وبلاگ قدرلی اۉقووچیلری!